Havza, Kurtuluş Savaşı döneminde Milli Mücadelenin önemli noktalarından biridir. Atatürk, 19 Mayıs 1919 yılında Samsun’a çıkışından sonra, 25 Mayıs – 13 Haziran tarihleri arasında Havza’da kalmıştır. Günümüzde Atatürk Evi Müzesi olarak ziyarete açık olan, dönemin Mesudiye Oteli, Milli Mücadelenin ilk karargâhı olmuştur. Milli Mücadelenin önemli belgelerinden olan Havza Genelgesi de burada hazırlanmış ve ülkenin her yerine gönderilmiştir. Yapı, 1922 ile 1985 tarihleri arasında belediye binası olarak hizmet vermiş, 1993 tarihinde müzeye dönüştürülmüştür, 2002 yılında Atatürk Evi ve Müzesi olarak hizmete açılmıştır. Yapı, 2001 ve 2011 tarihlerinde restorasyon görmüştür. Yapı, kuzey güney yönünde eğimli bir arazide konumlanmaktadır. Yığma yapım sistemiyle inşa edilen yapıda malzeme olarak taş ve ahşap kullanılmıştır. Bir bodrum kat, zemin kat ve bir normal kattan oluşmaktadır. Yapının dıştan üst örtüsü dört yönde kırma çatıdır. Çatı saçak altları ahşap malzeme ile kapatılmıştır. Yapının zemin katına batı cephesinden giriş sağlanmaktadır. Zemin kotuna tek kollu taş merdiven ve rampayla ulaşılmaktadır. Yapının bodrum katına kuzey cephesinden giriş sağlanmaktadır. Her iki giriş kapısı da dikdörtgen formlu, çift kanatlı ve ahşaptır. Yapının batı cephesi normal katının orta bölümünde cumbası bulunmaktadır. Cumbanın alt kısmı dört adet yuvarlak kemer uluşturularak hareketlendirilmiştir. Cumbanın üst kısmı üçgen alınlıkla sonlanmaktadır. Yapının kuzey cephesi zemin katı iki, normal katı üç kademe olarak inşa edilmiştir. Cephelerde bulunan tüm pencereler dikdörtgen formlu, giyotin ve ahşaptır. Pencerelerde kuzey cephesi bodrum kat ve batı cephesi zemin katta demir korkuluk bulunmaktadır. Kat araları ve köşelerde ahşap silme geçmektedir. Yapının doğu cephesi sağırdır. Yapının cepheleri günümüzde beyaz renge boyanmıştır. İç mekânda, zemin kat girişinden sonra güney yönünde çift kollu ahşap merdiven ile üst kata çıkılmaktadır. Zemin katta L formundaki koridorun çevresinde odalar yerleştirilmiştir. Atatürk’ün kullandığı çalışma odası, yatak odası, Havza odası, döneme ait fotoğraf ve belgeler, günümüzde müzenin sergileme alan ve eserlerini oluşturmaktadır.